Folklor (Halk Bilimi) Nedir?
Folklor terimi ilk defa 1846 yılında İngiliz William Thoms’ın Athenaeum dergisinde kullanılan ve folk & lore kelimelerinden oluşan bir terimdir. Folk kelimesi halk ve lore kelimesi de bilgi, bilim anlamına gelmektedir. Bu yüzden de Türkçe ‘ye direkt Halk Bilimi olarak geçmiştir.
Bu makaledeki başlıca pratik bilgiler olarak; Bu bilim dalının yayılmasının en büyük etkeni İngiltere’de 1878 yılında kurulan Folklore Society derneğidir. Rus, Portekiz, İskandinav ve İspanyol bilginleri de bu kelimeyi kullanmışlardır. Yurdumuzda da aynı şekilde benimsenen ve kullanılan bu terim 1846’dan yana Anglosakson (İsveç, Norveç, Finlandiya, Fransa vb.) ülkeleriyle yaygınlık kazanmıştır.
Ayrıca pratik bilgiler arasında şunları da sunabiliriz; folklor terimi Alman dili konuşulan ülkelerde (Almanya, Avusturya, İsveç) aynı anlama gelen Volkskunde kelimesi daha çok yaygınlaşmıştır. Türkiye’de folklor halk oyunları olarak bilinmektedir fakat tam Türkçesi ile Halk Bilimidir ve TDK’nin sözlüğünde bu şekilde geçmektedir.
Her ülke bilginlerinin yaşadıkları toplumların yaşayış tarzına göre değerlendirmeleri, her toplumun kendine öz bir ulus yapısı olması nedeniyle folklor kelimesinin tanımlanması ve hangi kapsamda belirlenmesi gerektiği ülkeden ülkeye değişmektedir.
Halk biliminin Sosyoloji Etnoloji, Psikoloji, Edebiyat, Dilbilim vb. birçok bilim dalıyla yakından ilişkisi bulunmaktadır.
Halk bilimi, giyim kuşamdan başlayarak halk oyunlarına kadar bütün her şeyi kapsar. Bu yüzden birçok dalları vardır, bu dalları aşağıda bulabilirsiniz;
Örf ve adetleri, bölgelere ait kıyafetler, sözlü halk edebiyatı, oyunları bunlara örnek olabilir.
Halk Biliminin Türkiye’deki Geçmişi Nasıldır?
Batı ülkelerine istinaden Türkiye’deki folklor alanındaki çalışmalar geç başlamıştır. Bu çalışmaları başlangıcında genelde Folklor teriminin ne olduğu hakkında açıklamalar paylaşılmıştır. Ziya Gökalp’in 1913 yılında yayımladığı Halka Doğru dergisindeki Halk Medeniyeti-l yazısında ilk defa Folklor teriminden “Halkiyat” olarak bahsetmiştir. Türk Halk Bilimine ait çalışmalar yapan Türkiye’deki ilk örgütün ismi 1927’de Anadolu Halk Bilgisi Derneği idi, daha sonra Türk Halk Bilgisi Derneği adını aldı.
Türk folkloru, halk biliminin dalları ve kaynakları bakımından dünyadaki en zengin örneklerden biridir. Göçebe medeniyetten yerleşik hayat özelliklerine, şehir-köy-kasaba örf ve adetleri, çeşitli kıyafetler, özellikle de kadın kıyafetleri konusundaki çeşitlilik, dürüstlük, samimiyet ve terbiye bulunan görgü kuralları, Türk folklorunun bol bol içerdiği çeşitliliklerdir. Fakat özellikle son yıllarda çeşitli sebeplerden dolayı büyük bir hızla unutulmakta, kaybolmaktadır.
Türk folklorunun en zengin dallarından biri sözlü halk edebiyatıdır. Diğer ismi de folklor edebiyatıdır. Halk hikayeler, efsaneler, bilmeceler, masallar, efsaneler, menkıbeler, ninniler, maniler, atasözleri, türküler ve deyimler bunlara örnektir. Bu tarz zenginliklerimizi korumak için Türk Halk Sanatlarını ve Ananelerini Tetkik Cemiyeti 1955 tarihinde kurulmuş, günümüze kadar gelmiş ve günümüzdeki ismi Folklor Araştırmaları Kurumu’dur. Türk Dil Kurumu’nun da halk ağzından derleme dergileri, derleme ve tarama sözlükleriyle halk bilimine katkıları büyüktür.
İzci
